Aert Donckers, omtrent 65 jaar en Catharina Cornelissen, jonge dochter, omtrent de 20 jaar, beiden wonende te Veghel.

Ze geven een verklaring op verzoek van Adriaen Leuven, borger der stad ’s-Hertogenbosch.

Aert Donckers verklaard dat in het jaar 1710, is geweest ten huize van Hendrick van der Asdonck te Erp.

Daar gezien dat Hendrina Aert Vissers daar gekraamd had en met dit kind te bed lag. Catharina heeft dit ook gezien en voegt daarbij dat ze enige tijd later Hendrina Aert Vissers in ’s-Hertogenbosch naar haar is gekomen en haar verzocht om niemand te zeggen dat ze een kind heeft gehad.

De geschiedenis van het pand “Het Tipke” nu Pater Vervoortstraat 3

In de kadastrale legger van 1832 staat : schoolhuis met erf onder  Keselaar sectie E 302

Eigenaar is  dan de gemeente Veghel. (kadaster 1832 art.688)

Omdat de gemeente zelf eigenaar van het schoolhuis was ruste hierop geen gemeentebelasting.

In 1809 is er sprake om een school te bouwen in Zijtaart[1].

Dat deze school ook rond deze tijd gebouwd is blijkt wel uit de vertaling van onderstaande Franstalige brief.

De gemeente Veghel heeft stukken land moeten verkopen om de bouw van deze school mogelijk te maken.

De eerste schoolmeester die in Zijtaart de jeugd onderwees kwam uit Hedikshuizen , Lambertus van Dam (van Damme) genaamd.

Eindhoven, 17 februari 1813

Aan de burgemeester van Vegchel,

Jean Vervoort, meester timmerman, wonend te St.Oedenrode, heeft zich tot mij gericht met het verzoek om de noodzakelijke maatregelen te nemen, zodat hij een bedrag van 200 gulden betaald krijgt, waarvoor hij een nieuw school in het gehucht genaamd Zijtaart of Doorenhoek gebouwd heeft.

Uw voorganger heeft mij als zijn mening te kennen gegeven dat hij, nadat het werk waarom het hier gaat beëindigd en goedgekeurd was, aan de ontvanger van de gemeentelijke belastingen over 1810 opdracht gegeven heeft om aan de heer Vervoort 206 gulden te betalen.

Er is een speciaal bedrag vrijgemaakt, door de verkoop van enige gemeentegronden, om de bouw van deze school mogelijk te maken, maar de ontvanger heeft geweigerd te betalen, onder het voorwendsel dat er geen geld in kas was. Deze weigering is zeer misplaatst omdat de opbrengst van die verkoop uit zijn kas is verdwenen, terwijl die speciaal was bedoeld om de uitgaven voor de bouw van de school te dekken, en door hem slechts kon worden gebruikt voor de betaling van de vordering van de heer Vervoort, de uitvoerder van dit werk.

Ik nodig u, burgemeester, daarom uit om namens mij de genoemde ontvanger te gelasten om niet langer dwars te liggen bij de uitbetaling van het mandaat dat door uw voorganger ten behoeve van de heer Vervoort verleend, en ingeval hij blijft volharden in zijn weigering moet hij u binnen drie eerstvolgende dagen zijn administratie over 1810 overhandigen, die ik u verzoek om mij onmiddellijk toe te sturen, vergezeld van de rekening van uw gemeente over 1809 en van een authentiek afschrift van die over 1808. De rekeningen over 1809 en 1810 moeten mij in tweevoud worden overlegd met alle bijhorende bewijsstukken.  Ik heb, mijnheer, de eer u te groeten.

Van der Brugghen de Croy  

Duidelijk staat in deze brief  dat de bouwer van de school, aannemer Vervoort,  nog drie jaar later naar zijn verdiende centen moest smeken.

De gemeente Veghel wilde waarschijnlijk niet teveel geld in het onderwijs steken.

Dat blijkt opnieuw een jaar later, als schoolmeester Lambertus van Dam zijn jaarwedde van f.116,- niet heeft ontvangen uit de gemeentekas en hij het volgende schrijft aan de gouverneur van Brabant

Aan den heere gouverneur in de provincie Braband [2])

 Geeft met verschulde eerbied te kennen Lambertus van Dammen schoolonderwijzer te Zeitert en Soffeld, uithoeken van de gemeente van Veghel.

Dat ten gerieven van de veraf gelegene en bevolkte uithoeken van Zeitert en Soffeld, het gemeente bestuur van Veghel in den jaare 1810 op bekomme autorisatie van den heere landdrost van Braband; aldaar ter plaatse een schoolhuis heeft laten bouwen en de suppliant nadat hij zijn examen als schoolonderwijzer had afgelegd, aldaar is benoemd en aangesteld geworden. dat door de kort daarop volgende inlijving van dit land bij het Fransche rijk, als wanneer de schooladministratie op den Hollandsche voet vervallen is verklaard, den requestrant belet is geworden om zig bij die administratie te laten inschrijven;

Dat hij dien ten gevolgen ook geene s'lands gelden heeft genoten, maar egter als zijne ambtgenoote uit de dorps kasse is betaald, dan dat deze betaling zedert de gelukkige verandering van zaken en fous geduurende het jaar 1814 is agter gebleeven.

Dat hij in het vaste vertrouwen heeft geverseerd van eren als in de vorige jaaren door den burgemeester te zullen worden betaald en dien volgens geenen demarches heeft gedaan om van s'lands wegen betaling verlangen, dan nu van het tegendeel geïnformeerd zijnde te raden is geworden zich tot den heere gouverneur te wenden.

Eerbiedig verzoekende dat het Uwhoogedele gestrenge behagen mag, om de hierboven aangevoerde redenen en uit aanmerking dat den suppliant ter goeder trouw, met het onderwijs der jeugd is voort gegaan, den heere burgemeester van Veggel te autoriseeren, om hem zijn tractement over deze jaaren 1814 uit dorps casse en wel uit de post der onvoorziene uitgave te betalen; en verder gelieve te akkordeeren dat de suppliant door de schooladministratie binnen deze provincie op de lijst der schoolonderwijzers worden geplaatst ten einde hij voor het vervolg des zelfs tractement even als zijne ambtgenoten uit s' Lands kassa mag genieten.

Dit duplicaat is ondertekend door S. Versfelt.

Deze smeekbede heeft ertoe geleid dat vanaf 1815 de schoolmeester van Zijtaart, evenals zijn ambtgenoten, niet meer uit de gemeentekas betaald wordt, maar voortaan een landelijk traktement zal ontvangen.

Op 7 juli 1851 wordt de school en onderwijzerswoning op het Zijtaart geschilderd. Hierna volgt een korte beschrijving:

De glasspijlen zullen aan de buitenzijde nadat de oude stopverf zoveel mogelijk zal worden afgekrabd, behoorlijk bij gegrond en bij gestopt en dan tweemaal met best loodwitverf verven. Al het houtwerk dat groen is zal bijgegrond, gestopt en vervolgens met bestgroen, half uit Spaanschgroen bestaande, voorts de twee staldeuren aan de voor en keerzijde met bruine kleur tweemaal geverfd worden. De glasramen van de school zullen er worden uitgenomen ten einde de dorpels in hun geheel te kunnen verven.

In beide de keukens zullen de zolders en de schouwmantels allereerst met kalk worden overgestreken opdat de verf behoorlijk opdroogt. Verder zal door geheel het huis de kalk van het houtwerk worden afgekrabd. De glasspijlen aan de binnenzijde zullen na te zijn bijgegrond en gestopt tweemaal met best loodwit worden geverfd.

De kast, slaapstede en den winkel zal eens, voorts al het ander houtwerk aldaar (behalve den zolder en de glasspijlen) tweemaal gegrond, gestopt en daarna met een bruine houtkleur volgens staal afgewerkt worden.

De zolders in de winkel en de keuken, mitsgaders al het ander houtwerk in laatst gemelde vertrek en in de school (behalve de glasspijlen)  zullen driemaal in een bruine kleur van ordinaer rood gemaakt, geverfd e na de eerste gronding bijgestopt te worden.

De kamer zal tweemaal gegrond, behoorlijk gestopt en tweemaal met een citroenkleur geverfd worden.

De opkamer zal in het geheel tweemaal met een gele verf worden overgestreken.

Glasspijlen van de school in de straat zullen na te zijn afgekrabd, bijgegrond en gestopt, eens met best loodwit geverfd worden. De deuren van het brandspuithuis en het poortje er naast. Deze zullen aan beiden zijden afgekrabd, tweemaal gegrond en tweemaal met een groene kleur als de deur der school geverfd worden.

Algemene bepalingen.

De verf zal wel fijn gewreven en met zuiver lijnolie behoren gemengd te zijn. Voorts zal het werk naar de regelen der kunst en ten genoegen van het gemeente bestuur moeten worden uitgevoerd

Het zelve zal voor den vijftienden september dit jaar geheel moeten zijn afgedaan.

Bij gebrek van tijdig en behoorlijke uitvoering van het werk, zal het gemeentebestuur berecht zijn hetzelve ten kost en schade van de gebrekkigen aannemer door een ander te doen uitvoeren en verminderd een boete van drie gulden voor elke week verzuim.

Alles wordt in drie aanbestedingen uitgevoerd namelijk a. het raadhuis, b. de school en c. de witte brug.

Volgen nog enige voorwaarden. Inschrijvers voor dit werk waren:

1. Hendricus van den Berg, verver alhier het raadhuis voor f.78.-
2. Lambertus Ketelaars, verver alhier de school en onderwijzerswoning op het Zijtaart, als ook brandspuithuisje voor f.55,- (Deze mag het schilderwerk uitvoeren)
3. Arnoldus Aarts, verver alhier de witte brug voor f.9,-

Bron: Arcief Veghel BHIC toegang 7698 inv.nr. 1040

Omstreeks 1860 wordt aan de school een meesterswoning gebouwd.

Zie hieronder de aanbesteding en het bestek.

Meester Peter van Dam moet daar als eerste in gewoond hebben. Peter volgde zijn Vader,  Lambertus van Dam, op als schoolmeester.

Schoolmeester Peter van Dam was daarnaast ook nog kruidenier om zijn mager salaris wat aan te vullen, maar dat was wel verboden.

Had ook een knecht, Godefridus Welten.

De gemeenteraad van Veghel geeft in 1860 goedkeuring, voor een openbare aan­be­ste­ding, tot het vergroten van het schoollokaal in het gehucht Seitert.

Materialen, lonen en gereedschappen zijn voor rekening van de aannemer en zand  voor rekening van de gemeente. De smid/timmerman mag 1 gulden per dag verdienen, de arbeider/sjouwer 0,70 ct,  jongen beneden de 16 jaar 0,40 ct. Kar en paard met begeleider 2,50

De totale kosten van de vergroting bedraagt 653 gulden. 

Hier volgen enige details:[3]

Burgemeester, Victor Ferdinant August de Kuijper, de wethouders Petrus van Eert en Arnoldus Oppers en secretaris Adrianus Johannes van den Heuvel van Veghel maken bekend via aanplakbiljetten  en advertentie in twee dagbladen dat ten herberg van de kinderen van Dam in Eerde zal overgegaan worden tot aanbesteding voor en het vergroten van het schoollokaal staande op het gehucht Zijtaart onder deze gemeente en zulks onder opgemaakt bestek.

Hieruit enige details: (niet alles is even goed te lezen)

Art.2     de sloop:

Het uitbreken van de noordwestelijke gevel en wel schoon van de kap en het dak te rekenen f.10,-

Het ruimen, zuiver maken en opstapelen der oude stenen. f.7,-  Samen f.17,-

Art. 5    Aardenwerk:

Het graven van de fundamentensleuven en uitgraving van het terrein, alsmede de aanvulling en ophoging van hetzelve f. 9,-

Art. 6    Metselwerk:

Tot het fundamenten te verwerken 2160 stuks oude stenen en kalkmortel. Kosten van arbeid, opperen enz.  f.6,91.

1440 stuks klinkersteen  f.28,80

8480 stuks miskleurig hardgrauwen steen en klakmortel  f.144,16

de verplaatsing van het  deurkozijn berekend op f.3,- en [plaatsing] van de nieuwe ramen f.3,-

3780 vlakke klinkerstenen in [stakentras] f.35,48

1100 blauwe […] pannen f.45,-

per [duizend] met panlatten dekken en aansmeren, de ander te verleggen pannen twee het schild en de berging f.49,50. samen f.270,97

Art. 7    Hardsteen:

            […?] en de onderdorpel aan het deurkozijn, de kosten f.4,80

Art. 8    Timmerwerk roomkozijnen.

Het uitbreken van 2 oude raamkozijnen, herstel dezelve en andermaal plaatsen f.6,50

Twee nieuwe raamkozijnen met tegenwichten, koperen schijven en dito katrollen, kast en belegstukken  f.47,20

Stellen van het deurkozijn en plaatsen van de raamkozijnen f.4,-

Kap, dak en plafond:

2.670 kub el (lees meter) dennenhout met arbeid en spijkers ad f.42,- per kub el, samen f.112,14

18 spanribben ieder ad f.0,60 met arbeid en spijkers f.10,80

12 bosjesmaat riet met latten en arbeid ad f.0,60 is f.7,20.

Timmerwerk kap, dak en plafond samen f.130,94

Art.9     IJzerwerk:

Vier ankers die ieder kost 85 ct. Is f.3,40

20 ponden gesmeedijzer [?…] ad f.020 per pond, is f.5,-

Het plaatsen eener kagchelpijp in den ouden schoorsteen te rekenen op f.0,60

Beloopt samen f.9,-

Art.10   glas en verfwerk:

Het glaswerk in de oude ramen te vernieuwen en de nieuwe ramen met glas te bezetten en 4 glaspannen te leggen in het dak te rekenen op f.10,60

Het verfwerk te rekenen op f.12,-

Art.11   Stukadoorwerk:

Te maken 45 vierkante ellen nieuw plafond, te rekenen van tuinlatten met spijkers, kalkspecie en haar, mits arbeid ad f.0,80 bedraagt f.36,-

De vergeten post is bepaald op f.15,-  De trekpenning is bepaald op f.5,-  Schadeloosstelling voor steiger en calculeren in onderhoud bij de definitieve opening f.5,-

Totaal van de bouw F.592,21

Onkosten voor zegels en registratierechten, intrest van geld en voor het opmaken van het bestek met begroting, toezicht enz.. te rekenen  op f.60,79

Totaal generaal f.653,00

De gemeente Veghel vraagt aan om een school met onderwijzerswoning te bouwen in Veghel. Dit wordt begroot op f. 10588.75.

De gemeenteraad van Veghel heeft een besluit goedgekeurd om aan de hoofdonderwijzer der lagere school te Zijtaart een verandelijk inkomen toe te kennen van 25 cent per maand voor elke leerling boven het getal van 40 die de dagschool bezoeken.

 In 1877 of 1878 wordt de school verplaatst naar de straat waar nu slagerij van Kessel is. (vroeger verenigings­gebouw)

Het lege schoolgebouw, huisnummer 877, eigenaar gemeente Veghel, gaat via een openbare verkoop naar de R.K. kerk Zijtaart, (kadastrale legger art.2935)

Het kerkbestuur van de R.K. kerk van Zijtaart verkoopt het vervolgens op 14 januari en 3 maart 1882 aan Lamber­tus Biemans. (zie notaris­akte Kuijpers Veghel in eigen archief A.Vissers)

Het kerkbestuur van Zijtaart, bestaande uit Pastoor Felix Clercx, voorzitter, Jan van Sleeuwen , Jan Verhoeven, Jan van de Ven, leden en Jan van Asseldonk , secretaris, verkopen het voor 1200 gulden aan genoemde Biemans.

In de herberg van Lambertus van Dam te Zijtaart, om 3 uur in de namiddag, is door B. en W. van Veghel ter uitvoering van het raadsbesluit van 23 november 1877 nr.16 en goedgekeurd door gedeputeerde staten van Noord-Brabant, overgegaan tot de openbare verkoop van de oude school en onderwijzerswoning te Zijtaart, met schuurtje, aschhok tuin en erf, kadastraal bekend onder sectie E.302, gedeeltelijk 303, 1698 en weg, groot ongeveer 11 aren, waarvan geen titels van afkomst bekend zijn.

In 1894 is bij het pand een schuur gebouwd. 

14-1-1881 Notaris Ferdinant A. L. J. de Kuijper te Veghel akte 6

Voor notaris en nagenoemde getuigen verschenen:

1. De eerw. Heer Felix Antonius Clercx, pastoor en voorzit­ter.
2. Jan van Sleeuwen , landbouwer en kerkmeester
3. Johannes Verhoeven, landbouwer en kerkmeester.
4. Johannes van de Ven, landbouwer en kerkmeester.
5. Johannes van Asseldonk , landbouwer en secretaris

Samen vormend het rooms katholiek kerkbestuur van Zijtaart, welke verklaren verkocht te hebben aan Lambertus Biemans, landbouwer, een woonhuis, schuur, erf en tuin, staan en liggende te Zijtaart sectie E. 2323 Het huis en erf ongeveer een derde gedeelte, aan zuidzijde een gemeenschappelijke muur afgescheiden van huis, schuur en erf onder nummer 2323, groot 6 aren 10 centiaren en de tuin, ongeveer tweederde gedeelte afgepaald van nummer 2324.

De koopsom bedraagt  f.600,-

Op 14 januari is deze koop afgesloten ten woonhuize van Petrus van Lith, timmerman op Zijtaart.

Voetnoten:

[1] Boek “ZIJTAART hoe het werd wat het is”. Blz. 73